|
|
شرح و توصيفي درباره آزمايش هاي تشخيصي بيماري يون در گاو : همانطور كه مي دانيم ، مشخص كردن عامل ايجاد كننده يك مشكل ، اغلب روندي آسان نيست . به خصوص اگر چندين عامل وجود داشته باشد كه مي توانند اين مشكل را ايجاد كنند . در چنين مواردي ، بايستي تمام عوامل ايجاد كننده مشكل را در نظر بگيريم . در حين اين كار ، يك سري از عوامل حذف مي شوند تا در انتها به پاسخ نهايي دست يابيم .
دامپزشكان نيز براي مشخص كردن عامل ايجاد كننده يك بيماري ، از همين روش استفاده مي كنند . البته آزمايش هاي تشخيصي نيز جايز الخطاء هستند . معمولا ً دامپزشكان بر اساس نشانه هاي ذكر شده در مورد بيماري و يا علائم كلينيكي ، در ذهن خود ليستي از بيماري هايي كه مي توانند دليل عوارض ايجاد شده باشد تهيه مي كنند . كامل شدن تشخيص عامل بيماري ، مستلزم محدود شدن ليست ما به خود عامل بيماريزا است . بيماري هاي متعددي هستند كه در تشخيص بيماري يون ، مي توانند يكي ديگر از گزينه هاي ممكن باشند . در حالات بيماري يون در گاو ، ما به 10 بيماري ديگر مشكوك مي شويم و در چنين مواردي براي تشخيص قطعي ، از روش هاي تشخيص آزمايشگاهي استفاده مي كنيم .
آزمايش هاي تشخيص بيماري يون ، مانند همانند تست هاي تشخيصي بيماري ايدز هستند و بر پايه وجود و يا عدم وجود عفونت استوار هستند . اين آزمايش ها به سه دسته تقسيم مي شوند :
براي يك آزمايش كه نتيجه آن مثبت بوده است دو احتمال وجود دارد : پاسخ هاي مثبت صحيح و پاسخ هاي مثبت كاذب . براي منفي بون يك آزمايش نيز دو احتمال وجود دارد : پاسخ هاي منفي صحيح و پاسخ هاي منفي كاذب . دقت آزمايش هاي تشخيصي ، بر پايه وضعيت آلودگي حقيقي حيوانات آزمايش شده استوار است . اين حالت را حساسيت و اختصاصيت آن آرمايش مي نامند . با بالا رفتن حساسيت و اختصاصيت يك آزمايش ، دقت آن آزمايش نيز بالا خواهد رفت .
مقدمه :
1 - آزمايش هايي كه شواهد مستقيم نشان دهنده آلودگي را نشان مي دهند . بطور مثال جدا كردن عامل بيماري ( مايكو باكتريوم اويوم زير گونه پاراتوبركلوزيس ) با انجام كشت مدفوع .
2 - آزمايش هايي كه شواهد غير مستقيم نشان دهنده وجود آلودگي را نشان مي دهند . مثلا ً مشخص كردن وجود پادتن ضد مايكوباكتريوم اويوم زير گونه پاراتوبركلوزيس در خون ، كه با انجام انجام تست الايزا مشخص مي شود .
3 - آزمايش هايي كه شواهد ميكروسكوپي وجود واكنشي را عليه ميكروب نشان مي دهند ؛ مانند تهيه مقاطع بافتي از بافت روده .
به دليل اين كه آزمايش هاي تشخيصي بيماري يون بر حسب نوع ، به دو دسته آزمايش هاي مدفوع و تست هاي سرولوژيك هستند ، بنابراين روش انجام آزمايش ها نيز مي تواند بسيار متفاوت باشد . لذا وجود برنامه ملي آزمايشگاهي بيماري ها كه توسط سازمان ملي خدمات دامپزشكي (NVSL) تهيه مي شود الزامي است . براي تشخيص بيماري يون ، استفاده از آزمايش هاي كشت مدفوع ، AGID و الايزا (ELISA) ، توسط اين سازمان مورد تاييد قرار گرفته است . بنابراين ، وجود آزمايشگاهي تشخيصي كه توسط سازمان NVSL تاييد شده باشد و قادر به انجام آزمايشات مذكور باشد ، الزامي است .
دقت آزمايش هاي تشخيصي :
براي مشخص شدن دقت آزمايش هاي تشخيصي بيماري يون ، بايد به اين نكته توجه داشت كه سير كلي بيماري يون ، معمولا ً به 4 مرحله تقسيم مي شود :
مرحله اول كه مرحله آلودگي اوليه است و با آزمايش هاي فعلي ، تشخيص داده نمي شود .
در مرحله دوم ، حيوان حامل آلودگي ، هنوز علائم بيماري را نشان نمي دهد و هنوز آلوده بودن حيوان ، با بعضي از آزمايش ها ، مشخص نمي شود .
مرحله سوم ، مرحله اي است كه در آن علائم كلينيكي بيماري مشخص مي شود .
اما در مرحله چهارم كه مرحله انتهايي است ، آلوده بودن حيوان با تمام آزمايش هاي تشخيصي مشخص مي شود .
بطور كلي ، اين روند را در بيماري يون ، به كوه يخ تشبيه كرده اند كه در آن مراحل 3 و 4 روي سطح آب هستند ( از نظر كلينيكي مشخص هستند ) و دو مرحله 1 و 2 ، در زير قرار دارند و با اين كه وجود دارند ، مشخص نيستند .
به دليل اين كه اين آزمايش ها كاملا ً دقيق نيستند ، هنگامي كه اين آزمايش ها را در يك گله انجام مي دهيم ، حيوانات بر حسب بيماري حقيقي شان و وضعيت بيماري در آنها ، به يكي از چهار شكل زير ديده مي شوند :
الف : حيوانات آلوده كه نتيجه آزمايش آنها مثبت است .
ب : حيواناتي كه آلوده نيستند ، اما نتيجه آزمايش آنها مثبت است .
ج : حيوانات آلوده اي كه نتيجه آزمايش آنها منفي است .
د : حيوانات غير آلوده كه نتيجه آزمايش آنها منفي است .
جدول 1 : ارتباط بين نتايج آزمايش هاي تشخيصي و وضعيت حقيقي آلودگي حيوانات آزمايش شده :
ارتباط بين نتايج آزمايشهاي تشخيصي و وضعيت حقيقي آلودگي دام ها
روند واقعي بيماري
روند واقعي بيماري
نتيجه آزمايش
آلوده
غير آلوده
مثبت صحيح (گروه الف)
مثبت كاذب (گروه ب)
مثبت
منفي كاذب (گروه ج)
منفي صحيح (گروه د)
منفي
حساسيت :
قدرت يك آزمايش براي پيدا نمودن حيوانات آلوده را حساسيت آن آزمايش مي نامند . حساسيت (Se) عبارتست از احتمال بروز پاسخ منفي آزمايش ، در مورد حيوانات عاري از آلودگي و يا احتمال مثبت بودن نتيجه آزمايش در مورد حيوانات آلوده . حساسيت را با بيان درصدي از حيوانات آلوده كه نتيجه آزمايش آنها مثبت بوده است (a/a+c) بيان مي كنند . در گله هاي آلوده ، با كمتر شدن حساسيت آزمايش هاي تشخيصي ، پاسخ هاي منفي كاذب بيشتر خواهند شد .
اختصاصيت آزمايش :
توانايي يك آزمايش در تشخيص حيوانات آلوده را اختصاصيت آن آزمايش مي نامند . اختصاصيت يك آزمايش (Sp) عبارتست از احتمال منفي بودن نتيجه تست در حيواناتي كه عاري از آلودگي هستند . اختصاصيت يك آزمايش ، به صورت درصد حيوانات غير آلوده اي كه نتيجه آزمايش آنها منفي است (d/b+d) بيان مي شود . با كاسته شدن از اختصاصيت يك آزمايش ، پاسخ هاي مثبت كاذب بيشتري مشاهده مي شود .
ميزان حساسيت و اختصاصيت هر آزمايش مخصوص با انجام آن آزمايش در دو جمعيت مستقل دامي مشخص مي شود و هر چه جمعيت دامي مورد مطالعه بيشتر باشد ، اطمينان ما در مورد آن آزمايش بيشتر خواهد شد . براي سنجش ميزان حساسيت ، تعداد زيادي از حيوانات آلوده به ميكروب عامل بيماري را مورد آزمايش قرار مي دهيم و براي سنجش اختصاصيت آزمايش ، از جمعيت برابري از حيوانات كه عاري از آلودگي هستند استفاده مي كنيم .
به دليل اين كه آزمايش هاي فعلي تشخيص بيماري يون قادر نيستند آلودگي حيوانات را در مراحل اول و دوم مشخص كنند ، بنابراين حساسيت اين آزمايش ها تنها بر پايه آلودگي حقيقي گله مشخص مي شود .
ميزان حساسيت و اختصاصيت آزمايش ها ، مي تواند توسط بعضي از عوامل تحت تاثير قرار گيرد . هنگامي كه حيوانات مورد آزمايش در مراحل اوليه آلودگي باشند ، حساسيت آزمايش بسيار كم خواهد شد . در مقابل ، اگر حيوانات مورد بررسي در مرحله چهار آلودگي باشند ،حساسيت آزمايش به 100 درصد خواهد رسيد . اختصاصيت آزمايش ها ، توسط واكنش هاي متقاطع ساير ميكروارگانيسم هاي مشابه و يا آلودگي اتفاقي نمونه ها به مايكوباكتريوم اويوم زير گونه پاراتوبركلوزيس تحت تاثير قرار مي گيرد .
رابطه بين حساسيت و اختصاصيت آزمايش ها ، بصورت يك قاعده كلي است و اين دو معيار ، با يكديگر رابطه معكوس دارند . در آزمايش هايي مانند الايزا ، نتيجه آزمايش ، بصورت كم تا زياد بيان مي شود . در نقطه خاصي از اين رشته ، نتيجه آزمايش به صورت مثبت قلمداد مي شود . بطور مثال ، قطع جرياني كه نشان دهنده سيگنال است ، نمايانگر وجود پادتن عليه ميكروب عامل بيماري يون است كه در جريان ، اختلال ايجاد نموده است . براي مقايسه حساسيت و اختصاصيت ، اين دو معيار را بر اساس نقطه قطع جريان مشخص نموده اند . اگر نقطه قطع جريان به سمت بالا رود ، باعث افزايش حساسيت و در نتيجه آن كاسته شدن از اختصاصيت آزمايش مي شود .
با توجه به اين كه دقت آزمايش ها هيچ گاه 100 درصد نيست ، بايد نتايج آزمايش ها مورد تفسير و بررسي قرار گيرد . تاريخچه گله ، نشانه هاي كلينيكي و ميزان تخمين زده شده نتيجه آزمايش از جمله مواردي هستند كه بوسيله آنها مي توان نتيجه يك آزمايش را مورد بررسي قرار داد .
عليرغم وجود نقصان هاي موجود در آزمايش هاي تشخيصي فعلي ، اين آزمايش ها از ابزار هاي سودمندي هستند كه بوسيله آنها مي توان روش هاي مديريتي و كنترلي در گله را بهتر نمود .
نكته مثبت اين آزمايش ها اين است كه ما ، بواسطه استفاده از اين آزمايش ها بسياري از بيماري هاي ديگر موجود در گله را مانند مايكوباكتريوم بوويس عامل سل گاوي را نيز يا كنترل نموده و يا از گله حذف كرده ايم .
تخمين درصدي از حيوانات گله كه واقعا ً آلوده هستند :
براي جلوگيري و كنترل بيماري در گله ، دانستن درصد حيوانات آلوده در گله ، بطور مثال آگاهي ا